Konkordancja filozoficzna

Dalej, a fragment ten stanowi ok. 40% tekstu Novum Organum, Bacon wylicza dwadzieścia kilka rodzajów zjawisk, które szczególnie wyraziście ujawniają formę danej własności.

Dalej spośród tych dwudziestu siedmiu rodzajów wypadków należy niektóre zbierać już od początku (jak to, co do pewnych zaznaczyliśmy już wyżej), nie czekając na szczegółowe zbadanie odnośnych własności.

Pozostałych zaś wtedy dopiero należy szukać, kiedy sporządzimy tablice obecności, na których oprzeć się będzie można przy tłumaczeniu jakiejś szczegółowej własności.

Jeżeli w jakimś ciele naturalnym zdołasz wywołać ruch zmierzający do jego rozszerzenia lub powiększenia i potrafisz ten ruch w taki sposób zahamować i odwrócić, ażeby owo rozszerzanie nie odbywało się równomiernie, lecz częściowo posuwało się naprzód, częściowo cofało się - wtedy niewątpliwie wytworzysz ciepło, i to bez względu na to, czy owo ciało będzie (jak to mówią) elementarne, czy też wyposażone we własności ciał niebieskich, jasne czy ciemne, rzadkie czy gęste, czy o rozszerzonej objętości, czy też trzymające się w granicach początkowych rozmiarów, czy to skłonne do rozpuszczania się, czy trwające ciągle w tym samym stanie, czy to będzie zwierzę, czy roślina, minerał, woda, olej, powietrze, czy jakakolwiek substancja, byleby tylko zdolna do wyżej wymienionego ruchu.

Należy też zrobić tego rodzaju eksperyment w stosunku do własności przeciwnej, tj. zimna: mianowicie sprawdzić, czy zimno nie kurczy ciała zstępując ku dołowi, tak jak ciepło rozszerza ciało wznosząc się ku górze.

Omówione własności, wszystkie razem i każda z osobna, nie należą do formy ciepła.

Są też i inne własności.

Przez własność zasadniczą zaś rozumiemy taką własność, która znajduje :się w przyrodzie jako coś pozytywnego i nie jest skutkiem jakiejś własności wcześniejszej.

Ze względu na to, że ciepło wzmaga się przez pocieranie ciał, odrzucić należy zasadniczy charakter własności.

Ze względu na to, że wszelkie ciała łatwo można ogrzać bez jakiegokolwiek niszczenia albo widocznej zmiany jakościowej, odrzuć własność niszczącą albo gwałtowne udzielanie jakiejś nowej własności.