Konkordancja filozoficzna

Należy zwrócić uwagę, że forma rzeczy (jak to wyraźnie wynika z tego, co wyżej powiedziano) znajduje się we wszystkich wypadkach i w każdym poszczególnym, w którym znajduje się sama rzecz; w przeciwnym bowiem razie nie byłaby formą; dlatego nie może tu występować w ogóle żaden wypadek sprzeczny.

A jednak ponieważ prawda prędzej wyłania się z błędu niż z zamętu, uważamy za rzecz pożyteczną pozwolić rozumowi na to, by po sporządzeniu i rozważeniu trzech tablic pierwszego przeglądu (jakie przedłożyliśmy) zabrał się i spróbował dzieła tłumaczenia przyrody na drodze pozytywnej - opierając się zarówno na wypadkach podanych w tablicach, jak i na tych, z którymi spotka się gdzie indziej.

Tego rodzaju więc zasada wyprowadza rzecz z form prostych własności.

Przeciwnie, my, którzy rozważamy umysł nie tylko w jego własnej zdolności, lecz także w jego związku z rzeczami, powinniśmy przyjąć za rzecz pewną, że wraz z odkryciami może rozwijać się również sztuka odkrywania.

Jakkolwiek bowiem raz albo dwa razy może się zdarzyć, że ktoś przypadkiem wpadnie szczęśliwie na to, co przedtem wymknęło się komuś, kto z wielkim wysiłkiem i starannością robił poszukiwania, to przecież ogólnie rzecz biorąc, dzieje się niewątpliwie na odwrót.

Tymczasem jeżeli trafnie rzecz ocenić, filozofia naturalna jest po słowie Bożym najpewniejszym lekarstwem przeciw przesądom, a zarazem najbardziej wypróbowanym pokarmem wiary.

Toteż gdy się właściwie rzecz ocenia, zdumienie wprost ogarnia, że nikt ze śmiertelnych nie wziął sobie do serca i nie zatroszczył się o to, ażeby dla rozumu ludzkiego utorować i umocnić uporządkowaną i dobrze wytyczoną drogę od zmysłów wprost i od doświadczenia wychodzącą, ale że wszystko pozostawiono mrokowi tradycji albo wirowi i zamętowi argumentów, albo falom i manowcom przypadku czy bezplanowego i nieuporządkowanego doświadczenia.

W naukach, które zasadzają się na poglądach i mniemaniach, można posługiwać się antycypacjami i dialektyką; chodzi w nich bowiem o zdobycie uznania, a nie o rzecz samą.

CZĘŚĆ PIERWSZA CZĘŚĆ DRUGA CZĘŚĆ TRZECIA CZĘŚĆ CZWARTA CZĘŚĆ PIĄTA CZĘŚĆ SZÓSTA CZĘŚĆ PIERWSZA Rozsądek jest to rzecz ze wszystkich na świecie najlepiej rozdzielona, każdy bowiem sądzi, że jest w nią tak dobrze zaopatrzony, iż nawet ci, których we wszystkim innym najtrudniej jest zadowolić, nie zwykli pragnąć go więcej, niźli posiadają.

Nie dosyć bowiem mieć umysł bystry, ale główna rzecz jest właściwie go stosować.