Konkordancja filozoficzna

Czwarta cecha wyróżniająca jest modyfikacją poprzedniej; polega mianowicie na, tym, że ów ruch pobudzający albo przenikający powinien być nieco gwałtowny, a bynajmniej nie powolny.

We wszystkich wypadkach razem wziętych i w każdym z osobna, własnością, której szczegółowym przypadkiem jest ciepło, wydaje się być ruch.

Dlatego do togo eksperymentu należy użyć garnka glinianego, owiniętego kilka razy skórą dla ochrony przed powietrzem zewnętrznym, który przez trzy albo cztery dni powinien być dobrze zamknięty; następnie po otwarciu naczynia należy zbadać stan ciepła ręką albo za pomocą szkła zaopatrzonego w podziałkę.

Należy dodać, że powietrze powinno być zamknięte w naczyniu z takiego materiału, który by sam nie udzielał powietrzu własnego ciepła czy zimna i nie dopuszczał łatwo wpływu powietrza zewnętrznego.

Powietrze bowiem wyraźnie przyjmuje ciepło na skutek działania ciał niebieskich, a zimno, być może, z wyziewów ziemi, w tak zwanym zaś środkowym rejonie powietrza - z zimnych par i śniegów.

Albowiem (jak już wspomniano) forma nie powinna być obecna tam, gdzie nie ma danej własności - tak samo jak powinna być ona obecna tam, gdzie jest dana własność.

Jeżeli więc same pojęcia (które stanowią podstawę) są niejasne i pochopnie wyabstrahowane z rzeczy, nie może być silne to, co się na nich opiera.

Rozważywszy przy tym, ile bywa rozmaitych poglądów tyczących tego samego przedmiotu podtrzymywanych przez ludzi uczonych, podczas gdy nie więcej przecież niż jeden noże być prawdziwy, osądziłem niemal jako fałszywe wszystko, co było tylko prawdopodobne.

Wziąwszy pod rozwagę, iż zasady tych nauk winny być wszystkie zaczerpnięte z filozofii, w której właśnie nie znajdowałem jeszcze pewnych zasad, pomyślałem, iż trzeba mi przede wszystkim starać się ustalić w niej takowe i że - wobec tego, iż jest to rzecz najważniejsza w świecie i w której najbardziej należało się obawiać pośpiechu i uprzedzeń - powinienem zabrać się do ukończenia dzieła tego dopiero wtedy, gdy osiągnę wiek o wiele dojrzalszy niż dwadzieścia trzy lata, które wówczas liczyłem i gdy zużyję wiele czasu na przygotowanie się do tych zadań, tak wykorzeniając z umysłu wszystkie błędne mniemania, jakie przyjąłem weń przed tym czasem, jak też gromadząc rozmaite doświadczenia jako materię dla moich rozumowań i ćwicząc się ciągle w metodzie, jaką obrałem dla umacniania się w niej coraz więcej.

Pierwszą było być posłusznym prawom i obyczajom mego kraju, zachowując stale religię, w której Bóg dozwolił mi łaskawie chować się od dzieciństwa, a we wszelkiej innej rzeczy kierować się mniemaniami najbardziej umiarkowanymi i najbardziej oddalonymi od wszelkiej przesady oraz powszechnie stosowanymi w postępowaniu przez najrozsądniejszych między tymi, z którymi mi żyć wypadnie.